دلتا

روزنامه اعتماد _ ۸ شهریور ۸۸

با نيم نگاهي به صحنه تحولات و چالش هاي بي سابقه پس از انتخابات و چگونگي و روند برخورد حاکميت با آن، آشکارا دو الگوي رفتاري متفاوت و حتي متناقض- هرچند با خاستگاهي مشابه يا نزديک به هم- پيش روي ماست؛

۱- الگوي مواجهه با يک «مساله خانوادگي»

۲- الگوي برخورد با «دشمن بيگانه».

هم اکنون هردو الگوي رفتاري به موازات يکديگر، هرچند در ابعاد و اندازه هاي نايکسان، دست به کارند.داعيه داران و متوليان الگوي نخست، کم يا بيش تلاش مي کنند يا اين گونه وانمود کرده اند که در پي توقف روند بي اعتمادي، بازسازي عاطفي، ترميم و جبران زخم ها و بازگرداندن فضاي آرام و عادي به جامعه اند.  در عين حال که موفق به اقناع افکار عمومي معترضان نشده اند يا حتي ضرورتي براي اين کار احساس نمي کنند، اما نه آنان را ناديده مي گيرند و نه بي اعتنايي و حذف آنان را چاره اساسي درد مي دانند بلکه اولويت را به ايجاد «تعادل رواني» جامعه مي دهند. پيش از هر مساله ديگر برخورد اين جريان با چهره هاي شاخص معترض يعني آقايان موسوي، خاتمي، کروبي و نيز هاشمي رفسنجاني، از موضع رفتار خودي با خودي است، هرچند سرشار از اختلاف در نظر و خط مشي اما وابستگي و سرسپردگي آنان را به بيگانه برنمي تابد. در اين الگو لابد اصراري بر تصفيه سياسي عرصه داخلي و يکدست کردن آن به سود يک جريان يا جناح سياسي انحصاري نيست و براي «تعادل سياسي» کشور، ادامه حضور و فعاليت جريان منتقد و اصلاح طلب امري پذيرفته و حتي ضروري تلقي مي شود. برخي تصميم ها، دستورها و اقدامات انجام شده در اين الگو، هرچند بسيار اندک و ناپيوسته و ديرهنگام- همچون برخورد با زندان کهريزک- اما به هر حال حکايت از نوعي «تدبير متين» براي کند کردن «چاقوي زنگي مست» داشته و تا حدي موثر هم بوده است. اما پيروان الگوي دوم که متاسفانه به نظر مي رسد همچنان «ميدان داران اصلي معرکه اند»، بي هيچ تعارف و رودربايستي، شمشير را از رو بسته اند، به چيزي کمتر از صافکاري و قلع و قمع يک جريان سياسي- هرچند به گستردگي و پايگاه اجتماعي اصلاح طلبان- رضايت نمي دهند و گمان مي کنند شرايط کنوني همچون يک فرصت طلايي و استثنايي، دقيقاً همان لحظه موعود و تاريخي براي خلاص شدن آنان از مزاحمت يک جريان منتقد است. چه بسا همان لحظه يي که سال ها انتظارش را کشيده اند، اين الگوي رفتاري، سرشار از واژگان دشمنانه، خشن، بي پروا در دادن نسبت هاي ناروا و بهره گيري از شيوه هاي برخورد با جريان ها و عناصر ضدانقلاب و برانداز و به اصطلاح گروهکي است. مروري بر چگونگي تبليغات رسانه يي اين جريان، چه در برخي روزنامه هاي وابسته و چه در بخش هاي خبري-تحليلي صدا و سيما و چه در برخي تريبون هاي عمومي مذهبي و نيز توجه به نوع عملکرد اطلاعاتي- امنيتي اين الگو به ويژه در مورد دستگيري هاي گسترده چهره هاي سرشناس و باسابقه خدمت در نظام و شيوه رفتار و اعتراف گيري و پخش اعترافات و نيز واژه واژه کيفرخواست منتشره در به اصطلاح محاکمه آنان، همگي نشان از مضمون واقعي اين الگوي «فيصله بخش» دارد. مهم ترين نقطه عزيمت اين الگو نابودي رأس هرم جريان اصلاحات و به طور کلي ريشه کن کردن «نهاد انتقاد از وضع موجود» است و به همين دليل هر روز بيش از پيش با شيوه هاي خاص «عمليات موزائيکي» تلاش مي کند زمينه برخورد مستقيم با چهره هاي اصلي جريان اصلاح طلب را فراهم سازد.آنچه اين روزها در به اصطلاح اظهارات و اعترافات برخي زندانيان سياسي عليه سران اصلاحات به نمايش گذاشته شد، يا آنچه در اظهارات سخنران پيش از خطبه هاي نماز جمعه تهران و نيز در بيانات امام جمعه موقت جديد شاهد بوديم- به ويژه شعارهاي مديريت شده برخي از حاضران مبني بر «اعدام» سران اغتشاشات - نمودهاي آشکار اين الگوي رفتاري به شمار مي رود. مهم نيست که پايه «خانه عنکبوتي» توهمات کودکانه اين الگو بر آب است و تاکنون نه در ايران و نظام جمهوري اسلامي و نه حتي در ديگر کشورها، شيوه «تخته قاپو» کردن يک بخش مهم از بدنه جامعه امکان پذير نبوده است، بلکه آنچه اهميت دارد اين است که متاسفانه به نظر مي رسد به رغم پيامدهاي ماندگار و پرهزينه اين الگوي رفتاري که بي ترديد با منافع ملي و مصالح نظام در تضاد است، دست اندرکاران آن بي هيچ واهمه و مانع جدي و بي ملاحظه متوليان الگوي نخست، به کار خود مشغولند، به باور اين قلم، تداوم اين وضعيت متناقض، نه امکان پذير و نه به سود مصالح و منافع جامعه و نظام است. اينک پرسش پيش روي افکار عمومي اين است؛ اين تناقض ميان دو الگوي رفتاري در برخورد با مسائل پيچيده پس از انتخابات، سرانجام به سود کدام يک حل و فصل خواهد شد؟ آيا الگوي «مساله خانوادگي» خواهد توانست با اتخاذ «تدبير متين» و تا حدي اقناع کننده و تعادل بخش، از يکه تازي غيرمسوولانه و بي وجاهت الگوي دوم جلوگيري کند و اگر نه به طور کامل، اندکي آب رنخستين گام ضروري در اين «تدبير متين»، مقابله جدي با بي پروايي و هرزه گويي رسانه يي معرکه گردانان الگوي دوم است. بي ترديد هر تير تهمت و توهين و جسارتي که از اردوگاه فرماندهان الگوي دوم به سوي چهره هاي محبوب جريان اصلاح طلب رها مي شود، آتش خشم و فاصله و نفرت را در دل پايگاه اجتماعي اين جريان برمي افروزد و زخم موجود را ناسورتر مي کند. متوليان الگوي اول يعني آنان که به «خانوادگي بودن مساله» اعتقاد دارند بايد به معرکه گردان هاي الگوي دوم بفهمانند که حاصل همه تلاش و تقلاهاي پرهزينه و دردناکي که براي يکسره کردن کار تاکنون مرتکب شده اند، نه به سود نظام و نه حتي اندکي متضمن مقصود خودخواهانه آنان بوده است. آيا به زودي اين تناقض ميان دو الگوي موجود به سود آنکه کم ضررتر است حل خواهد شد؟ «تدبير متين» از آن دست که هاشمي رفسنجاني در نماز جمعه پيشنهاد کرد پيش از اينها مي توانست گره گشا باشد. نااميد نبايد شد، شاید اندكی از آب رفته به جوی بازگردد.